ከይር ታይምስ

የዲጂታል ዜና እምብርት

የዐቢይ አሕመድ ኢምፓየራዊ ራዕይ እና የአፍሪካ ቀንድ ስጋት

የጠቅላይ ሚኒስትሩ ምኞት በሀገራቸውም ሆነ በአፍሪካ ቀንድ ላይ አደጋ ደቅኗል ​ዕድል ለዐቢይ አሕመድ ፈገግ ብላላታለች። የኢትዮጵያ ጠቅላይ ሚኒስትር በልጅነታቸው እናታቸው ንጉሥ እንደሚሆኑ ትንቢት ተናግረውላቸው ነበር። በወቅቱ ገዥ ፓርቲ ውስጥ ተጽዕኖ ፈጣሪ ካድሬ በነበሩበት ጊዜም አንድ ቀን አለቃቸው እንደሚሆኑ ለስራ ባልደረቦቻቸው ይነግሯቸው ነበር። እነሱም በ2010 ዓ.ም. (እ.ኤ.አ. በ2018) የአፍሪካ ወጣቱ መሪ አደረጉት። እስከ 1985 ዓ.ም. (እ.ኤ.አ. 1993) የኢትዮጵያ አካል ከነበረችውና በስተሰሜን ከምትገኘው ኤርትራ ጋር ሰላም በመፍጠር የኖቤል ተሸላሚ እንደሚሆኑ ለወዳጆቻቸው ቃል ገብተው ነበር፤ ስልጣን በያዙ በ18 ወራት ውስጥም ይህንን እውነታ አስመሰከሩ። ​ከሰኔ 1 ቀን ምርጫ በፊት እንደዚህ ዓይነቱ ድፍረት ለነ አቶ ዐቢይ የተለመደ ነው። በሳቸው እምነት ኢትዮጵያ በአፍሪካ ቀንድ ውስጥ የሚገባትን የበላይነት ቦታ እንድትይዝ፣ ባለጸጋና ኃያል ሀገር እንድትሆን ይፈልጋሉ። በተፈጥሮም ሂደቱን እርሳቸው በበላይነት ለመምራት ይጠብቃሉ። ባለፉት ስምንት ዓመታት ውስጥ ኢኮኖሚውን ክፍት አድርገዋል፤ የዋና ከተማዋን አዲስ አበባን አብዛኛውን አካል አፍርሰው እንደገና ገንብተዋል፤ የአፍሪካ ትልቁን ግድብ መርቀዋል፤ እንዲሁም የአህጉሪቱ ትልቁ ሊሆን የታሰበውን አየር ማረፊያ ግንባታ አስጀምረዋል። ዓለም አቀፉ የገንዘብ ድርጅት (IMF) እንደገለጸው የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ በ2018 ዓ.ም. (እ.ኤ.አ. 2026) ዘይት ካላመረቱ ሀገራት ሁሉ በበለጠ ፍጥነት ያድጋል። ​እነዚህ ሁሉ ለአቶ ዐቢይ ትኩረት ለመስጠት በቂ ምክንያቶች ናቸው። ሆኖም ግን ሌላውና ይበልጥ አሳሳቢው ምክንያት፣ የማይደራደሩት ጠቅላይ ሚኒስትር ኢትዮጵያን የመበታተን አደጋ ውስጥ የጣሉ ከመሆኑም በላይ በአፍሪካ ቀንድ ላይ ከፍተኛ ስቃይ ሊያመጡ መቻላቸው ነው። ​አቶ ዐቢይ ስልጣን ሲይዙ ታሪካዊ ወደሆነ የዲሞክራሲ ሽግግር እንደሚያደርጉ ቃል ገብተው ነበር። ይልቁንም በተንኮል እና በሃይል በመጠቀም፣ የኢትዮጵያ የመጨረሻው ንጉሠ ነገሥት (ራስተፋሪያውያን መሲሕ እንደሆነ ከሚያምኑት) ከአፄ ኃይለ ሥላሴ ዘመን ወዲህ ታይቶ በማይታወቅ መልኩ ሥልጣናቸውን ለግል ጥቅማቸው አውለዋል። በቅርቡ በሚካሄደው ምርጫ መራጮች ምንም ዓይነት አማራጭ አይቀርብላቸውም። አቶ ዐቢይ በአንድ ወቅት ለወዳጆቻቸው ቃል እንደገቡት ከሁለት የምርጫ ዘመን በኋላ ሥልጣን ይለቃሉ ብሎ ለማመን ምንም ምክንያት የለም። ከምርጫው በኋላ በሚካሄደው “ብሔራዊ ምክክር” በሕገ መንግሥቱ ላይ ማሻሻያ እንዲደረግ ሐሳብ እንደሚቀርብ በሰፊው የሚጠበቅ ሲሆን፣ ምናልባትም በቀጥታ በሕዝብ የሚመረጥ ፕሬዚዳንታዊ ሥርዓት ሊፈጠር ይችላል። በዚህም አቶ ዐቢይ አሁን ካላቸው ሚና ወደ ላቀ ደረጃ በመሸጋገር ለዘመናት በሥልጣን ላይ ሊቆዩ ይችላሉ። ​ከናይጄሪያ በመቀጠል የአፍሪካ ሁለተኛዋ በሕዝብ ብዛት የምትታወቀው ሀገር ስፋትና ብዝሃነት ግምት ውስጥ ሲገባ፣ ይህ አካሄድ ለአለመረጋጋት መነሻ ነው። ከ2010 ዓ.ም. (እ.ኤ.አ. 2018) ጀምሮ አቶ ዐቢይ በርካታ አመፆችን አስተናግደዋል፣ ከእነዚህም መካከል አንዳቸውም ሙሉ በሙሉ አላበቁም። ትልቁ አመፅ የኢትዮጵያን ሕዝብ 6 በመቶ ያህሉን በሚሸፍኑትና አቶ ዐቢይ ወደ ጎን ከመግፋታቸው በፊት የፌደራሉን መንግሥት በበላይነት ይመሩ በነበሩት በትግራይ ተወላጆች የተመራው ነው። ከ2013 እስከ 2015 ዓ.ም. (እ.ኤ.አ. ከ2020 እስከ 2022) ባለው የርስ በርስ ጦርነት በመቶ ሺዎች የሚቆጠሩ ሰዎች መሞታቸው ይታመናል፤ የአቶ ዐቢይ ኃይሎች በሰብአዊነት ላይ ወንጀል ፈጽመዋል። አሳሳቢ ምልክቶች እንደሚያሳዩት ጦርነቱ በቅርቡ እንደገና ሊቀሰቀስ ይችላል። ​ከ2010 ዓ.ም. (እ.ኤ.አ. 2018) መቀራረብ በኋላ በአጭር ጊዜ ውስጥ አብቦ የነበረው የኢትዮጵያ እና የኤርትራ ግንኙነት መበላሸቱ ሌላው የአደጋ መንስኤ ነው። ጠቅላይ ሚኒስትሩ—ያለ በቂ ምክንያት ባይሆንም—የኤርትራው የረጅም ጊዜ አምባገነን መሪ ኢሳይያስ አፈወርቂ የትግራይ ተወላጆችን ጨምሮ ከአገር ውስጥ ጠላቶቻቸው ጋር በማሴር ላይ መሆናቸውን ይናገራሉ። ነገር ግን የአቶ ዐቢይ ከጊዜ ወደ ጊዜ እየታየ የመጣው የኤርትራን ቀይ ባሕር ዳርቻ የመቆጣጠር ፍላጎት በኤርትራውያን ዘንድ ስጋት መፍጠሩ የሚጠበቅ ነው። ወደ አስከፊ ቀጣናዊ ጦርነት የመመለስ አደጋው አሁንም አሳሳቢ ሆኖ ቀጥሏል። ​ይህ ጉዳይ ለውጭ አካላት ተትኩረትን ሊስብ ይችላል። በትግራይ ጦርነት ወቅት ወርዶ የነበረው የአቶ ዐቢይ ዓለም አቀፋዊ ተሰሚነት ሰሞኑን እያገገመ መጥቷል። አሜሪካም ሆነች የአውሮፓ ኅብረት ኢትዮጵያ በጣም ትልቅ በመሆኗና አቶ ዐቢይ ደግሞ ችላ ሊባሉ የማይችሉ በመሆናቸው የጠበቀ ግንኙነት ለመፍጠር ይፈልጋሉ። ሆኖም ቀደም ሲል የነበረው የምዕራባውያን ድጋፍ ጠቅላይ ሚኒስትሩ ሥልጣናቸውን እንዲያጠናክሩ እና ጦርነት እንዲከፍቱ አበረታቷቸዋል። በመሆኑም የውጭ አካላት ያላቸውን ተፅዕኖ—ከሁሉም በላይ የንግድ እና የኢንቨስትመንት ተስፋን—በመጠቀም አቶ ዐቢይን ወደ ተሻለ አቅጣጫ ሊገፋፏቸው ይገባል። የኢትዮጵያ ታሪክ ትምህርት እንደሚያሳየው፣ ቁጥጥር ያልተደረገባቸው ነገሥታት በመጨረሻ ራሳቸውን ያጠፋሉ።