ከይር ታይምስ

የዲጂታል ዜና እምብርት

የኢቦላ ወረርሽኝ የአፍሪካን ደህንነት እንዴት እየፈተነ ነው?

የአፍሪካ በሽታ መከላከል እና መቆጣጠር ማዕከል (አፍሪካ ሲዲሲ) በቅርቡ ያወጣው አስቸኳይ መግለጫ በአህጉሪቱ ላይ አዲስ የድንጋጤ ማዕበል ፈጥሯል። ከአስር ዓመታት በፊት በምዕራብ አፍሪካ ተከስቶ በብዙ ሺህ የሚቆጠሩ ዜጎችን ህይወት የቀጠፈው የኢቦላ ቫይረስ አሰቃቂ ትውስታ ገና ሳይደበዝዝ፣ አሁን ደግሞ በዲሞክራቲክ ሪፐብሊክ ኮንጎ እና በኡጋንዳ የተከሰተው አዲሱ የቫይረሱ ስርጭት ኢትዮጵያን ጨምሮ አስር የአፍሪካ አገራትን አደጋ ላይ መጣሉ ይፋ ሆኗል። ​የአፍሪካ ሲዲሲ ኃላፊ ዣን ካሴያ እንደገለጹት፣ አሁን በምስራቅ እና መካከለኛው አፍሪካ ቀጠና የተከሰተው የኢቦላ ስርጭት ከአስር ዓመት በፊት በምዕራብ አፍሪካ ከታየው ወዲህ እጅግ ግዙፉ እና አሳሳቢው ወረርሽኝ ነው። ዣን ካሴያ “ስጋት ላይ የሆኑ አስር አገራት አሉን” በማለት በይፋ ያስጠነቀቁ ሲሆን፣ እነዚህም አገራት ኢትዮጵያ፣ ሩዋንዳ፣ ኬንያ፣ ታንዛኒያ፣ አንጎላ፣ ብሩንዲ፣ ማዕከላዊ አፍሪካ ሪፐብሊክ፣ ኮንጎ ሪፐብሊክ፣ ደቡብ ሱዳን እና ዛምቢያ ናቸው። ​ከተጠቀሱት አገራት መካከል አብዛኛዎቹ የቫይረሱ ስርጭት ማዕከል ከሆኑት ከዲሞክራቲክ ሪፐብሊክ ኮንጎ እና ከኡጋንዳ ጋር ቀጥተኛ ድንበር የሚጋሩ ቢሆንም፣ እንደ ኢትዮጵያ ያሉ አገራት ግን በአህጉራዊ የአየር ትራንስፖርት እና የሰዎች ዝውውር መጋጠሚያ በመሆናቸው ምክንያት በከፍተኛ ደረጃ ለስጋቱ ተጋላጭ ሆነዋል። ​የዓለም የጤና ድርጅት (WHO) በዲሞክራቲክ ሪፐብሊክ ኮንጎ የተከሰተውን የኢቦላ ወረርሽኝ ተከትሎ በማኅበረሰብ ጤና ላይ የተደቀነውን የአደጋ ደረጃ ከነበረበት “ከፍተኛ” ወደ “እጅግ ከፍተኛ” በማለት ከፍ አድርጎታል። ይህ ውሳኔ የወጣው በሽታው እያሳየ ያለውን ፈጣን ስርጭት እና ገዳይነት መነሻ በማድረግ ነው። ​እስካሁን ባለው መረጃ መሠረት በኮንጎ ኢቱሪ፣ ሰሜናዊ ኪቪ እና ደቡባዊ ኪቪ ግዛቶች ውስጥ በሽታው በከፍተኛ ፍጥነት እየተስፋፋ ይገኛል። በጥቅሉ 750 የሚሆኑ ሰዎች በቫይረሱ መያዛቸው የተጠረጠረ ሲሆን፣ ከእነዚህ ውስጥ 177 ያህሉ ህይወታቸው ማለፉ ይገመታል። በኮንጎ ብቻ ቢያንስ 82 ሰዎች በኢቦላ መሞታቸው በተጨባጭ ተረጋግጧል። ወረርሽኙ የኮንጎን ድንበር ተሻግሮ ወደ ኡጋንዳ የገባ ሲሆን፣ የሀገሪቱ ጤና ሚኒስቴር በአምስት ሰዎች ላይ ቫይረሱ መገኘቱን ይፋ አድርጓል። ​ወረርሽኙን በአጭር ለመቅጨት አፍሪካ ሲዲሲ እና የዓለም ጤና ድርጅት በጋራ ባወጡት ዕቅድ መሠረት ከ314 ሚሊዮን ዶላር በላይ አስቸኳይ ገንዘብ ያስፈልጋል። ይህ የተጠየቀው በቢሊዮን የሚቆጠር ገንዘብ በአብዛኛው በኮንጎ እና በኡጋንዳ ለሚሰጠው ሕክምና፣ ለበሽታ ቅኝት (surveillance) እና ለመከላከል ስራዎች የሚውል ነው። ​ሆኖም ግን፣ ከተቀረው ገንዘብ ውስጥ 54 ሚሊዮን ዶላሩ እንደ ኢትዮጵያ ያሉ ከፍተኛ ስጋት ያለባቸው አገራት ዝግጅት እንዲያደርጉ ይከፋፈላል። ይህ በጀት አገራቱ ብሔራዊ የበሽታ መከላከል ስርዓታቸውን እንዲዘረጉ፣ ድንበር ተሻጋሪ ትብብሮችን እንዲያጠናክሩ፣ በ“ቡንዲብግዩ” (Bundibugyo) የኢቦላ ዝርያ ክትባት ላይ የሚደረገውን ምርምር እንዲያፋጥኑ እና በሽታው ከሰው ወደ ሰው የመተላለፍ መጠኑ ሳይሰፋ ተጨማሪ የህክምና ባለሙያዎችን ለማሰማራት ታስቦ የተዘጋጀ ነው። ​ወረርሽኙን ለመቆጣጠር በታችኛው መዋቅር ላይ ጥብቅ የሆኑ ማኅበራዊ ገደቦች መጣል ጀምረዋል። በዲሞክራቲክ ሪፐብሊክ ኮንጎ የኢቱሪ ግዛት አስተዳዳሪ ጄነራል ጆኒ ሉቦያ ባወጡት አስቸኳይ መመሪያ መሰረት፣ በቡኒያ፣ ራዋምፓራ፣ ሙንግዋሉ እና ኒያኩንዴ አካባቢዎች ከ50 ሰዎች በላይ ተሰብስቦ ማንኛውንም ማኅበራዊ እና ስፖርታዊ እንቅስቃሴዎችን ማድረግ ሙሉ በሙሉ ተከልክሏል። ​በተጨማሪም በርካታ የጎረቤት አገራት ከኮንጎ የሚመጡ ሰዎችን በአየር ማረፊያዎችና በየብስ ድንበሮች ላይ በጥብቅ መፈተሽ የጀመሩ ሲሆን፣ አንዳንዶቹም ቫይረሱ ወደ አገራቸው እንዳይገባ ለማድረግ ሰዎችን እስከ መከልከል የደረሰ የድንበር ቁጥጥር እርምጃዎችን እየወሰዱ ይገኛሉ። ​ኢትዮጵያ ከኮንጎ ጋር ቀጥተኛ የየብስ ድንበር ባይኖራትም፣ የቦሌ ዓለም አቀፍ አውሮፕላን ማረፊያ መላውን አፍሪካ ከዓለም ጋር የሚያገናኝ ዋነኛ የምስራቅ አፍሪካ የበረራ ማዕከል በመሆኑ ለበሽታው በቀላሉ የመጋለጥ እድሏ ሰፊ ነው። ከኮንጎ እና ከኡጋንዳ የሚነሱ መንገደኞች በየቀኑ አዲስ አበባን አቋርጠው ወደተለያዩ ሀገራት የሚጓዙ በመሆናቸው፣ በድንበር እና በአየር ማረፊያዎች ላይ የሚደረገው የጤና ፍተሻ እና የክትትል ዝግጅት አሁኑኑ ካልተጠናከረ ወረርሽኙ በድንገት የመግባት እድሉ ከፍተኛ መሆኑን የጤና ባለሙያዎች ያስጠነቅቃሉ። ​የአፍሪካ ሲዲሲ ያስተላለፈው ይኸው የ"ስጋት" ማሳሰቢያ፣ ለአፍሪካ አገራት በተለይም ለኢትዮጵያ የጤና መዋቅር ትልቅ የማንቂያ ደወል ነው። በሽታው ሳይከሰት አስቀድሞ የመከላከል እና የለይቶ ማቆያ ዝግጅቶችን በበቂ ሁኔታ ማድረግ የዜጎችን ህይወት ለመታደግ ብቸኛው አማራጭ መሆኑን አህጉራዊው የጤና ተቋም ያሳስባል።